​De onlangs aangekondigde bezuinigingen zorgen voor flink wat opschudding in de cultuursector. Er wordt gesneden in subsidies, toegangskaartjes voor musea, poppodia en theater zijn door de BTW verhoging een stuk duurder geworden en veel kleine culturele instanties hebben het moeilijk en zien zich genoodzaakt een fusiepartner te zoeken. Op korte termijn moet de cultuursector zich opnieuw proberen uit te vinden. Geen Halbe maatregelen, wordt er soms gekscherend gesteld.


Toch worden juist in tijden van crisis vaak de beste ideëen geboren. Instanties worden, zij het niet vrijwillig, genoodzaakt weer eens goed naar hun organisatie te kijken. Eén van de belangrijke aandachtspunten hierbij is de vraag ‘Hoe verdient mijn organisatie geld?’. Van oudsher is commercieel een vies woord in de cultuursector. Maar toch zijn er steeds meer voorbeelden te vinden waarin instanties op een creatieve manier zoeken naar nieuwe verdienmodellen.

Toen het Rijksmuseum in 2008 besloot de diamanten schedel ‘For the Love of God’ van Damien Hirst in huis te halen kreeg zij een stortvloed van kritiek over zich heen. Het peperdure en controversiele doodshoofd zou contrasteren met de klassieke 17e eeuwse schilderkunst waar het Rijksmuseum zo bekend om staat. Het museum besloot, alle kritiek ten spijt, toch door te gaan met het plan en exposeerde de schedel tussen de ydillische en romantische landschappen van Albert Cuyp, Jan Both en Pieter Lastman. Het resulteerde in lange rijen voor de kassa, en een flinke groei van de bezoekersaantallen. In de 6 weken dat de schedel het museum aandeed trok de tentoonstelling 118.000 bezoekers. Van hen had 60% de Nederlandse nationaliteit, tegen normaal 40% en had het museum haar doel – meer Nederlandse bezoekers naar het museum halen – bereikt.



Een zelfde stroom aan kritiek kreeg het Wereldmuseum in Rotterdam in 2004 over zich heen toen zij besloot huisvesting te bieden aan een reisbureau. Arke SterVakanties bood reizen aan naar bestemmingen die gelieerd waren aan de tentoonstellingen in het museum. Een deel van de opbrengst van de verkochte reizen kon vervolgens weer gebruikt om nieuwe tentoonstellingen te financieren. Stanley Bremer, directeur van het Wereldmuseum, doorbrak hierbij als één van de eerste in Nederland met het klassieke business model van de culturele instantie. De visie van het museum is uiteindelijk subsidievrij te kunnen bestaan. De stroom aan vragen die het museum de laatste jaren krijgt bevestigd de behoefte van andere culturele instanties naar een zelfde business model.

Ook het onlangs geopende Museum of Old and New Art (MONA) in Tasmanie breekt met de klassieke manieren van het genereren van inkomsten. De Australische verzamelaar en miljonair David Walsh startte in januari dit jaar een museum dat haar inkomsten grotendeels genereerd uit het verhuren van één van de kunstpaviljoens. Bezoekers kunnen vanaf €290,- per nacht slapen in met design en kunst ingerichte huizen, in de buurt van het museum. De paviljoens hebben elk hun eigen thema en luisteren naar namen als Charles, Esmond en Walter, vernoemd naar de kunstenaars die ze inrichtte. En het werkt. Op de boekingspagina van de paviljoens is te zien dat bijna elke nacht is volgeboekt. 



Verdienmodellen voor de culturele sector werken. En zolang musea haar kerntaken - behouden, ontsluiten en educeren - niet uit het oog verliezen hoeven zij creatieve, en voor sommigen nu nog controversiele manieren van geld verdienen niet te schuwen. Een discotheek in het Van Goghmuseum? Een Ajax fanshop in het Amsterdam Museum? Waarom niet?